Yazar: Son yıllarda hukuk pratiğinde en sık karşılaştığımız suç tiplerinden biri, kamuoyunda “IBAN dolandırıcılığı” olarak bilinen nitelikli dolandırıcılık yöntemidir. Bankacılık sisteminin hızlanması, mobil uygulamaların yaygınlaşması ve nakitsiz toplum hedefi; ne yazık ki suç işleme yöntemlerini de dijitalleştirdi. Bugün birçok vatandaş, tek bir mesajla, tek bir telefonla ya da sosyal medya üzerinden gelen masum görünümlü bir IBAN numarasıyla mağdur olabiliyor.
Bir banka hesabı açtığınızda size verilen o 26 haneli numaraçoğumuz için sadece para gönderip almaya yarayan teknik bir detay. Oysa hukuk açısından IBAN; bir dijital imza, bir mali kimlik ve gerektiğinde bir ceza dosyasının merkezindeki delildir. Son yıllarda artan IBAN dolandırıcılıkları bize şunu gösterdi: Suç artık maskeyle değil, mesajla işleniyor.
“İcralık oldunuz.”
“Hesabınız terör soruşturmasında.”
“Yanlışlıkla para gönderdim, iade eder misiniz?”
“Son ürünü kaçırmayın, ödeme için IBAN aşağıda.”
Bu cümlelerin her biri, hukuken farklı suç tiplerinin kapısını aralayabilir. Çoğu dosyada karşımıza çıkan suç tipi, Türk Ceza Kanunu m.158 uyarınca nitelikli dolandırıcılık. Çünkü artık suç, bilişim sistemleri ve banka kurumları araç kılınarak işleniyor. Ceza hukuku açısından bu basit bir “aldatma” değil;örgütlü, planlı ve dijital iz bırakan bir eylemdir.
IBAN Dolandırıcılığı Nedir?
Ceza hukuku bakımından bu fiiller çoğunlukla Türk Ceza Kanunu m.158 kapsamında “nitelikli dolandırıcılık” suçunu oluşturur. Özellikle:
• Bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması
• Banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması
• Kamu kurumları ya da tanınmış kişilerin adı kullanılarak güven sağlanması
gibi hallerde suçun cezası ağırlaşır.
Dolandırıcıların kullandığı tipik senaryolar şunlardır:
• “Hesabınız askıya alındı” mesajı
• Sahte icra/mahkeme bildirimi
• Sosyal medya üzerinden sahte satış ilanı
• Yakınının acil para ihtiyacı olduğu iddiası
• Yanlışlıkla hesaba para gönderildiği ve iade talebi
Her biri hukuken farklı sonuçlar doğurabilecek senaryolardır.
“Ben Sadece IBAN’ımı Verdim” Savunması
En çarpıcı dosyalar şunlardır: Kişi hesabını bir tanıdığına kullandırır, komisyon alır, “Ben karışmadım, sadece IBAN’ımı verdim” der. Oysa hukuk şuna bakar:
• Hesabını bilinçli olarak tahsis ettin mi?
• Gelen paranın olağan dışı olduğunu fark edebilecek durumda mıydın?
• Komisyon aldın mı?
Eğer cevaplar şüphe doğuruyorsa; kişi yalnızca mağdur değil, suça iştirak eden konumuna düşebilir. Hatta bazı dosyalarda suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (TCK m.282) suçu gündeme gelir. Banka hesaplarının “kiralanması” diye bir hukuki kavram yoktur. Bu tamamen ceza sorumluluğu doğurabilecek bir risktir.
Daha sarsıcı olan şu: Hesabınıza para gelir. Tanımadığınız biri arar. “Yanlış gönderdim, şu IBAN’a iade eder misiniz?” der.İyi niyetle gönderirsiniz. Ve bir anda zincirin ortasında bulursunuz kendinizi. Çünkü siz, dolandırıcının parasını akladığı halkalardan biri olmuşsunuzdur. Savcılık dosyasında artık şunlar vardır:
• Banka hareket dökümleri
• IP kayıtları
• HTS analizleri
• MASAK inceleme raporları
Ve hukuk şunu sorar: “Bu hareketin olağan olmadığını fark etmediniz mi?” Ceza yargılamasında iyi niyet, ispat edilmesi gereken bir olgudur.
Mağdur Olduysanız Ne Yapmalısınız?
IBAN dolandırıcılığında zaman en kritik unsurdur. Bankaya derhal yazılı itiraz yapılmalı, hesap hareketlerine bloke talep edilmeli, cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmalı, deliller (mesaj, dekont, ekran görüntüsü) muhafaza edilmelidir.
Ayrıca hukuki süreç yalnızca ceza soruşturmasıyla sınırlı değildir. Aynı zamanda maddi zararın tazmini için hukuk mahkemelerinde alacak davası açılması da mümkündür.
Birçok kişi sadece şikayetçi olmakla yetinir; ancak zararının iadesi için ayrıca hukuki girişimde bulunmaz. Oysa her dosya kendi içinde ayrı bir strateji gerektirir. Dijital suçlarda saniyeler, bazen yılları belirler.
“Benim Başıma Gelmez” Demeyin
Dolandırıcılık suçları artık belirli bir yaş grubunu ya da sosyo-ekonomik kesimi hedef almıyor. Öğrenciler, emekliler, esnaflar, şirket sahipleri… Herkes risk altında. Özellikle şirketler açısından çalışanların IBAN üzerinden yaptığı işlemler, tüzel kişilik sorumluluğu, hizmet kusuru ve hatta vergi hukuku bakımından ek sorunlar doğurabilir. Dijital çağda hukuki güvenlik, yalnızca haklı olmakla değil; doğru zamanda doğru adımı atmakla sağlanır.
Son Söz
Bir IBAN numarası, sadece 26 haneden ibaret değildir. Bazen birikiminizi, bazen itibarınızı, bazen de özgürlüğünüzü temsil eder. Hukuk, teknolojinin gerisinde değildir. Aksine; dijital izler, klasik delillerden çok daha güçlüdür. Ve çoğu zaman bir dosyanın kaderini, olaydan sonraki ilk 24 saat belirler.
Şunu unutmayın; Herkes dolandırılabilir ama herkes aynı sonucu yaşamaz. Aradaki fark, çoğu zaman doğru hukuki refleksi gösterip göstermemektir. Bazı insanlar olayı anlatır.Bazıları süreci yönetir. Ve dijital çağda süreci yönetmek; haklı olmaktan daha değerlidir.
Av. Selahattin ÖZGÜL
